28.000 ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΙ ΣΤΑ ΕΣΠΕΡΙΝΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ ΜΑΣ

εργαζόμενοι και μαθητές

του Χρήστου Κάτσικα

ΑΠΟΤΕΛΟΥΝ ΤΟ 6% ΤΟΥ ΣΥΝΟΛΟΥ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΝΕΩΝ ΗΛΙΚΙΑΣ 14-24 ΕΤΩΝ

«Πρώτη στο τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου η 42χρονη μαθήτρια Ταξιαρχούλα Κουνιαρέλλη από το Εσπερινό Λύκειο Μυτιλήνης» (Πανελλαδικές Εξετάσεις 2000)

Τα εσπερινά σχολεία της χώρας μας ήρθαν πρόσφατα στη δημοσιότητα με αφορμή δυο γεγονότα:

Πρώτον, από το γεγονός ότι στους καταλόγους των επιτυχόντων στα ΑΕΙ παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά φέτος και μαθητές των εσπερινών σχολείων. Μάλιστα, 42χρονη μαθήτρια του εσπερινού Λυκείου Μυτιλήνης ήταν η «πρώτη των πρώτων» στο τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του νησιού.

Δεύτερον,  από το γεγονός ότι τις ευνοϊκές ρυθμίσεις που πολύ σωστά θέσπισε το ΥΠΕΠΘ για την πρόσβαση των εσπερινών μαθητών στα ΑΕΙ - ΤΕΙ επιδίωξαν να τις εκμεταλλευτούν υψηλόβαθμοι υπάλληλοι της δημόσιας διοίκησης μεταγράφοντας τα παιδιά τους από το πρωινό σχολείο στην τελευταία τάξη των εσπερινών. (Στη Βέροια η εισαγγελική αρχή εξετάζει καταγγελίες που επισημαίνουν ότι παιδιά επώνυμων υπαλλήλων της δημόσιας διοίκησης ακόμη και της Διεύθυνσης Β/βάθμιας εκπαίδευσης έγραψαν τα παιδιά τους στην τελευταία τάξη του εσπερινού σχολείου εμφανίζοντάς τα ως εργαζόμενα προκειμένου να τους εξασφαλίσουν μια θέση στα ΑΕΙ μέσα από τις ευνοϊκές ρυθμίσεις)

Παρουσιάζουμε σήμερα, με αφορμή τα παραπάνω, τα αποτελέσματα μιας έρευνας που πραγματοποιήσαμε το Νοέμβριο για λογαριασμό του Ινστιτούτου Εργασίας της ΓΣΕΕ για τη νυχτερινή εκπαίδευση στη χώρα μας, το «προφίλ» και τα προβλήματα των εργαζόμενων μαθητών της.

Στη χώρα μας, σήμερα, εσπερινά σχολεία λειτουργούν στα πλαίσια της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης (Γυμνάσια, Λύκεια και Τεχνικά Επαγγελματικά Εκπαιδευτήρια).

Το πρώτο 6τάξιο Εσπερινό Γυμνάσιο λειτούργησε κατά το σχολικό έτος 1934/35 με φορέα το Φοιτητικό Εκπαιδευτικό Σύνδεσμο, ενώ από παλιότερα (1901) ακόμα λειτουργούσαν η Σχολή Εμποροϋπαλλήλων και διάφορες τεχνικές σχολές. Μέχρι, όμως, την εποχή εκείνη η νυχτερινή εκπαίδευση λειτουργούσε σχεδόν αποκλειστικά με πρωτοβουλίες ιδιωτικών φορέων και βρίσκονταν έξω από τα πλαίσια του επίσημου εκπαιδευτικού συστήματος. Από τη δεκαετία του ΄50 (Ν. 3094/54 και ν. 3971/59), κυρίως, αρχίζουν να λειτουργούν εσπερινά σχολεία στην Α/βάθμια και Β/βάθμια εκπαίδευση και η θεσμοθέτηση τους συνδέθηκε με την προσπάθεια καταπολέμησης του αναλφαβητισμού που στις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες είχε απλωμένα τα δίχτυα  του στο 80% του ελληνικού πληθυσμού. Εσπερινά Δημοτικά σχολεία λειτουργούσαν στην Ελλάδα μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του ΄80.

Η «ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ», Η «ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ» ΚΑΙ Η «ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ»

ΤΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Στα εσπερινά σχολεία φοιτούν :

α. ανήλικοι μαθητές (από 14 χρονών έως 18 ετών) οι οποίοι εργάζονται και παράλληλα επιθυμούν να συνεχίσουν τις σπουδές τους στο Γυμνάσιο και στο Λύκειο και

β) ενήλικες εργαζόμενοι που έχουν σε κάποια φάση διακόψει τις σπουδές τους.

Η διάρκεια φοίτησης στα εσπερινά σχολεία είναι τριετής στα Γυμνάσια και τετραετής στα Ενιαία Λύκεια.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΣΥΕ και του ΥΠΕΠΘ η συντριπτική πλειοψηφία των μαθητών των εσπερινών σχολείων (περίπου 80%) βρίσκεται στην ομάδα ηλικιών  14-24 ετών και αποτελούν το 6%, περίπου, στο σύνολο των απασχολούμενων νέων της παραπάνω ηλικιακής ομάδας

Σήμερα στα 120 Εσπερινά Γυμνάσια και Λύκεια και στα 43 Εσπερινά Τεχνικά Επαγγελματικά Εκπαιδευτήρια (ΤΕΕ) φοιτούν συνολικά 28 χιλιάδες, περίπου, μαθητές, εκ των οποίων οι 10,5 χιλιάδες φοιτούν στο Γυμνάσιο 8,5 χιλιάδες στο Λύκειο και 9 χιλιάδες περίπου στα ΤΕΕ (πίνακας 1 και 2).

Τα κορίτσια αποτελούν το 27,8% του συνολικού μαθητικού πληθυσμού που φοιτά στα δημόσια και ιδιωτικά Εσπερινά Γυμνάσια, Λύκεια και ΤΕΕ της χώρας (πίνακας 3).

Δημόσια εσπερινά Γυμνάσια δεν υπάρχουν στους ν. Άρτας, Γρεβενών, Έβρου, Ευρυτανίας, Ζακύνθου, Καστοριάς, Κεφαλληνίας, Κιλκίς, Κυκλάδων, Λασιθίου, Λευκάδας, Πέλλας, Πρέβεζας, Ρεθύμνου, Ροδόπης, Σάμου, Φωκίδας, Χαλκιδικής, Χανίων. Οι υπόλοιποι νομοί έχουν από ένα εσπερινό, εκτός των ν. Αχαΐας, Βοιωτίας, Δωδεκανήσου και Ηλείας που έχουν από 2 και του Λεκανοπεδίου το οποίο έχει 18.

Δημόσια εσπερινά Λύκεια δεν υπάρχουν στους ν. Αρκαδίας, Άρτας, Γρεβενών, Δράμας, Έβρου, Ευρυτανίας, Ζακύνθου, Θεσπρωτίας, Καβάλας, Καστοριάς, Κεφαλληνίας, Κιλκίς, Κορινθίας, Κυκλάδων. Λάρισας, Λασιθίου, Λευκάδας, Πέλλας, Πρέβεζας, Ρεθύμνου, Ροδόπης, Σάμου, Φωκίδας, Χαλκιδικής, Χανίων, ενώ στο Λεκανοπέδιο της Αττικής εδρεύουν 23.

Δημόσια εσπερινά ΤΕΕ εδρεύουν σε ελάχιστους νομούς (Αχαΐας, Εύβοιας, Ηρακλείου, Θεσσαλονίκης, Ιωαννίνων, Καβάλας, Κοζάνης, Κορινθίας, Λάρισας, μαγνησίας, Φθιώτιδας, Αθήνας και Πειραιά).

Οι μαθητές που φοιτούν στα εσπερινά σχολεία έχουν στη συντριπτική τους πλειοψηφία μια μακρά εκπαιδευτική ιστορία αποτυχιών και απορρίψεων στα ημερήσια δημοτικά και γυμνάσια. Στα πλαίσια αυτά είναι φανερό ότι τα εσπερινά σχολεία δίνουν τη δυνατότητα ολοκλήρωσης της φοίτησης στην υποχρεωτική εκπαίδευση και συνέχιση της στο λύκειο. Έτσι η απουσία εσπερινής εκπαίδευσης (πίνακας 4) σε περιοχές με πολύ υψηλά ποσοστά διαρροής από το υποχρεωτικό σχολείο ( ν. Λασιθίου, ν. Ροδόπης, ν. Κυκλάδων, ν. Ευρυτανίας, ν. Ρεθύμνης, ν. Ζακύνθου κλπ) «αφοπλίζει» δεκάδες χιλιάδες εφήβους και νέους από τη δυνατότητα να συνεχίσουν τις σπουδές τους χωρίς να εγκαταλείψουν την εργασία τους.

Σε εμπειρική κοινωνιολογική έρευνα που πραγματοποιήθηκε στα εσπερινά γυμνάσια της Αττικής από το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ) σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Πειραιά και με επιστημονικό υπεύθυνο τον ερευνητή κ. Νίκο Φακιολά επισημαίνεται ότι δύο βασικοί λόγοι ενθαρρύνουν τους μαθητές να επιστρέψουν στο εσπερινό γυμνάσιο : Ο πρώτος, για ποσοστό 53,1% των μαθητών, είναι η αναγκαιότητα του απολυτηρίου γυμνασίου που κατανόησαν στην πορεία και ο δεύτερος η δυνατότητα επαγγελματικής απασχόλησης με ταυτόχρονη φοίτηση σε εσπερινό σχολείο, με μεγαλύτερη ελαστικότητα στα μαθήματα.

ΤΟ «ΠΡΟΦΙΛ» ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ

Ας δούμε, όμως, τώρα τα αποτελέσματα της έρευνας που πραγματοποιήσαμε στη διάρκεια του σχολικού έτους 1999/2000 με τη μορφή προφορικών συνεντεύξεων αλλά και γραπτών απαντήσεων σε συγκεκριμένα ερωτήματα με τα οποία έγινε προσπάθεια να ανιχνευθεί το προφίλ 50 εργαζόμενων μαθητών που φοιτούσαν στο Εσπερινό Γυμνάσιο Καλλιθέας.

Τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα μετά το 1992, η σύνθεση του μαθητικού πληθυσμού των εσπερινών Γυμνασίων άλλαξε σημαντικά καθώς παλιννοστούντες και αλλοδαποί μαθητές αποτελούν ένα αρκετά μεγάλο τμήμα του πληθυσμού τους. Η Καλλιθέα μια από τις περιοχές που φιλοξενούν μεγάλο μέρος Ποντίων μεταναστών από την πρώην ΕΣΣΔ, τροφοδοτεί τα σχολεία της, καθώς και τα σχολεία της ευρύτερης περιοχής με εκατοντάδες Πόντιους μαθητές. Ένα μέρος από αυτά τα παιδιά αφού φοιτούν όπως -όπως στις τελευταίες τάξεις του Δημοτικού εγγράφονται στο ημερήσιο Γυμνάσιο και μετά από μια πορεία αποκλεισμών και απορρίψεων σ΄ αυτό «καταφεύγουν» στα Εσπερινό Γυμνάσιο της Καλλιθέας.

           Από τις απαντήσεις των μαθητών (πίνακας 5) σχετικά με το επάγγελμα του γονέα - κηδεμόνα τους διαπιστώνουμε ότι αυτοί εξασκούν στην συντριπτική τους πλειοψηφία χειρωνακτικά επαγγέλματα (εργάτες- τριες, οικοδόμοι κλπ)

Από τις απαντήσεις των μαθητών φαίνεται, επίσης,  ότι ένας στους πέντε αναγκάστηκαν από πολύ νωρίς, σε ηλικίες που αντιστοιχούν ακόμη και με τον πρώτο κύκλο εκπαίδευσης (Δημοτικό), να ενταχθούν στο εργατικό δυναμικό (πίνακας 6).

Ποια είναι τα επαγγέλματα που εξασκούν οι μαθητές : Όσον αφορά το είδος της εργασίας, από τις απαντήσεις γίνεται φανερό ότι εργάζονται στις πιο βαριές χειρωνακτικές εργασίες με ωράριο που σε αρκετές περιπτώσεις ξεπερνάει τις 50 ώρες εβδομαδιαίως

Συνεργεία αυτοκινήτων και μηχανών, μηχανουργεία, βενζινάδικα, εξωτερικές δουλειές και μεταφορές σε πιτσαρίες και καταστήματα έτοιμου φαγητού, οικοδομές, λαϊκές και παζάρια κλπ (πίνακας 7)

Όπως γίνεται κατανοητό τα προβλήματα των εσπερινών μαθητών έχουν ένα διπλό χαρακτήρα καθώς και οι ίδιοι έχουν τη διπλή ιδιότητα του εργαζόμενου και μαθητή. Στα εργασιακά συνοψίζονται στη δυσκολία να βρουν μόνιμη εργασία με ωράριο που να ανταποκρίνεται στην μαθητική τους ιδιότητα παρά το γεγονός ότι υπάρχει νομοθετικό πλαίσιο που προβλέπει ελαφρύνσεις (ωράριο, άδειες κλπ). Παράλληλα εντοπίζονται προβλήματα τόσο με τις αμοιβές όσο και με την ασφάλιση.

Στα εκπαιδευτικά οι εσπερινοί μαθητές αναφέρονται στα αναλυτικά προγράμματα και τα βιβλία που δεν έχουν, στις περισσότερες περιπτώσεις, σχέσεις με τις πραγματικές τους ανάγκες, στις ελλείψεις υποδομής των εσπερινών σχολείων, στην απουσία εξειδικευμένου προσωπικού (ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί κλπ), καθώς και στο έλλειμμα απαραίτητων ειδικών γνώσεων που πρέπει να διαθέτει το εκπαιδευτικό προσωπικό για την αντιμετώπιση των ειδικών προβλημάτων τους.