Η ΑΠΟΥΣΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΦΑΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

Δύο στους τρεις μαθητές αγνοούν την Ιστορία

της αντίστασης και του Πολυτεχνείου ΄73

Η επέτειος της εξέγερσης του Πολυτεχνείου του ΄73 αναδεικνύει δραματικά, εκτός των άλλων την απουσία της πρόσφατης ιστορίας από το ελληνικό σχολείο. Μπορεί οι αξίες και τα ιδανικά της εθνικής αντίστασης και του Πολυτεχνείου να εξακολουθούν να έχουν αντίκρισμα στη σημερινή εποχή, όπως φαίνεται και από τις απαντήσεις της συντριπτικής πλειοψηφίας των μαθητών που «διψούν» να μάθουν γι  αυτά. Ωστόσο είναι φανερή η αδυναμία του σχολείου και ειδικότερα του μαθήματος της ιστορίας να διαμορφώσει αυριανούς πολίτες με ουσιαστική γνώση των γεγονότων που σηματοδοτούν τον 20^ο αιώνα.

Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΜΝΗΜΗ ΕΞΑΣΘΕΝΕΙ

Σε πρόσφατη έρευνά μας το 69% των μαθητών του Γυμνασίου και το 57% του Λυκείου απαντούν ότι το σχολείο έχει βοηθήσει λίγο ή καθόλου να σχηματίσουν μια πραγματική εικόνα της πρόσφατης ιστορίας από το Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο και μετά. Το 24% των μαθητών του Γυμνασίου και το 38% απαντά ότι το σχολείο τους έχει βοηθήσει αρκετά ή πάρα πολύ (πίνακας 1)

Για τη ιστορική εξέγερση του Πολυτεχνείου που αποτέλεσε την αρχή των εξελίξεων που οδήγησαν στην πτώση της δικτατορίας, το 62% των μαθητών του Γυμνασίου και το 56% του Λυκείου δηλώνει ότι λίγο ή καθόλου γνωρίζει γι΄ αυτήν και το νόημά της. Είναι χαρακτηριστικό ότι πλήρη εικόνα  έχει σχηματίσει μόλις το 34% και 41% αντίστοιχα (πίνακας 2)

Η ΣΙΩΠΗ ΤΗΣ… ΥΛΗΣ

Ίσως, δεν πρέπει να ξενίζουν τα υψηλά ποσοστά ιστορικής άγνοιας αν συνυπολογίσουμε ότι στο σχολικό εγχειρίδιο της Γ΄ Γυμνασίου, «Ιστορία Νεότερη και Σύγχρονη» του Β. Σφυρόερα, στα «φλογισμένα χρόνια» της αντίστασης αναφέρονται ελάχιστες παράγραφοι, ενώ στην εξέγερση του Πολυτεχνείου μόλις… δύο σειρές (σελ.  374)! Όμως και στο λύκειο ο αγώνας της μνήμης εναντίον της λήθης είναι άνισος, αφού η σχολική ιστορία είναι προσανατολισμένη στο παρελθόν. Το σχολικό βιβλίο της Γ΄ Λυκείου, θεωρητικής κατεύθυνσης, «θέματα νεοελληνικής ιστορίας» αναφέρεται σε γεγονότα μέχρι το 1930!

Γενικότερα οι όποιες συνοπτικές και σπανιότερα αναλυτικές αναφορές των σχολικών εγχειριδίων στα σύγχρονα γεγονότα κινδυνεύουν να είναι άνευ ουσίας για τους μαθητές, αφού είναι κοινός τόπος ότι η ύλη που διδάσκεται το πολύ να καλύψει τα γεγονότα μέχρι πριν  ή λίγο μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Είναι χαρακτηριστικό  ότι στην ύλη της Γ΄ Λυκείου συμπεριλαμβάνονται μόλις…δυόμισι σελίδες για την πρόσφατη ιστορία.

Ο ιστορικός και μέλος του Δ.Σ. της Πανελλήνιας Ένωσης Φιλολόγων Σπύρος Τουλιάτος τονίζει: «Παρόλο που στο Γυμνάσιο δεν υπάρχει υποχρεωτική διδακτέα ύλη, αντικειμενικά είναι δύσκολη η διδασκαλία των πρόσφατων γεγονότων, λόγω του μεγάλου όγκου ύλης του σχολικού βιβλίου της Γ¨ Γυμνασίου που αναφέρεται στην Παγκόσμια Ιστορία 550 περίπου χρόνων».  Δεδομένη είναι, επίσης, και η «δυσλειτουργία» του σχολικού βιβλίου της Γ΄ Λυκείου παρά τις λεπτομέρειες που παρέχει και για τα σύγχρονα γεγονότα. Είναι αναγκαίο το μάθημα της ιστορίας να καλύπτει τα γεγονότα μέχρι το 1990. Κι όχι μόνο όσα αφορούν τη χώρα μας αλλά και διεθνή, όπως η πτώση του «υπαρκτού σοσιαλισμού» η διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, ο πόλεμος του περσικού κόλπου κ.α.»

ΕΙΔΩΛΟΛΑΤΡΙΑ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

Από παράλληλη έρευνα με ημιδομημένο ερωτηματολόγιο προς τους εκπαιδευτικούς προκύπτει ότι η συντριπτική πλειοψηφία υποστηρίζει ότι η «αναγκαστική επικέντρωση της διδασκαλίας στην προετοιμασία των μαθητών για τις εξετάσεις» είναι βασική αιτία «για την αδυναμία κατανόησης των ιστορικών γεγονότων». Επίσης η πλειοψηφία θεωρεί ότι «η πολιτική επιρροή στην εκπαίδευση και ιδιαίτερα στα εγχειρίδια της ιστορίας είναι έντονη»

«ΔΙΨΟΥΝ» ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΦΑΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

Η συντριπτική πλειοψηφία των μαθητών σε ποσοστό 72,7% στο Γυμνάσιο και 80,5% στο λύκειο δηλώνει ότι η νεοελληνική ιστορία μέχρι τις μέρες μας και ιδιαίτερα τα πρόσφατα γεγονότα πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα για το μάθημα της Ιστορίας και το σχολείο (πίνακας 3). Αυτό σηματοδοτεί την αναγκαιότητα αναθεώρησης των αναλυτικών προγραμμάτων και των σχολικών βιβλίων, έτσι ώστε να παρέχονται σύγχρονες και επιστημονικές γνώσεις για όλα τα μεγάλα γεγονότα της πρόσφατης ιστορίας.

Η κυρίαρχη επιστημονική άποψη σε πολλές χώρες είναι ότι η ιστορία φτάνει ως την τελευταία σχεδόν δεκαετία πριν από τις μέρες μας. Όμως στη χώρα μας δεν φτάνει όχι μόνο ως την παύση της δικτατορίας το 1974, αλλά ουσιαστικά σταματά λίγο πριν ή μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Εξάλλου οι λογαριασμοί ανάμεσα στην «επίσημη ιστορία» που διδάσκεται στο σχολείο επιδιώκοντας τη διαπαιδαγώγηση των νέων σύμφωνα με την κυρίαρχη ιδεολογία και τη νέα αντίληψη για την ιστορία που επιδιώκει να εξασφαλίζει τη συμμετοχή των νέων στο ιστορικό γίγνεσθαι σε στέρεες επιστημονικές βάσεις, εξακολουθούν πάντα να είναι ανοιχτοί…

Γιατί ανέκαθεν η πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΠΘ έχει τη δυνατότητα να παρεμβαίνει τόσο στη συγγραφή των σχολικών βιβλίων όσο και στο «ψαλίδισμα» της ύλης επιφυλάσσοντας στο μάθημα της Ιστορίας το ρόλο της θεραπαινίδας της πολιτικής εξουσίας, δικαιώνοντας τους κινέζους που έγραφαν: «Η Ιστορία γράφεται από τους μανδαρίνους και για τους μανδαρίνους». Αυτό ακριβώς δεν πιστοποιείται και από παλαιότερη εγκύκλιο του ΥΠΕΠΘ προς τους εκπαιδευτικούς για «να μην αναφέρονται εις θέματα δυνάμενα να εγείρουν αμφισβητήσεις ή αναταραχήν» γιατί «επιβάλλεται αρραγής ενότης και πλήρης ομοψυχία όλων των δυνάμεων του Έθνους»;

Όμως, κανένα όπλο δεν είναι ισχυρότερο από τη μνήμη. Αφού «ο αγώνας του ανθρώπου ενάντια στην εξουσία είναι αγώνας της μνήμης ενάντια στη λήθη» (Μ. Κούντερα). ΓΙ΄ αυτό και το αίτημα για να περάσει όλη η νεότερη ιστορία μέχρι τις τελευταίες δεκαετίες στα σχολεία, χωρίς στρεβλώσεις και σκόπιμες αποσιωπήσεις είναι επίκαιρο, όσο ποτέ άλλοτε. Ίσως, μόνον αυτό δεν αρκεί, αφού πάντοτε ελλοχεύει ο «φετιχισμός του εγχειριδίου» (text book fetichism) που οδηγεί στην άκριτη απομνημόνευση και την υπονόμευση της κατανόησης των ιστορικών γεγονότων.

Γι΄ αυτό και οι λογαριασμοί για μια παιδεία που θα μορφώνει και δεν θα παραμορφώνει παραμένουν ανοιχτοί